სიახლეები
2026 წლის 12 მარტს ეუთოს მოსკოვის მექანიზმის უკიდურესად კრიტიკული ანგარიში გამოქვეყნდა, რომელიც საქართველოში 2024 წლის გაზაფხულიდან დღემდე ადამიანის უფლებებისა და ძირითადი თავისუფლებების კუთხით არსებულ ვითარებას შეეხება. 1 ანგარიში კიდევ ერთხელ ადასტურებს ადამიანის უფლებების სრულ უგულებელყოფას, სისტემური და ფართომასშტაბიანი დარღვევების პრაქტიკას, ავტორიტარული მმართველობის გაძლიერებასთან დაკავშირებულ მოვლენებსა და ტენდენციებს, რომლებზეც, უკვე წლებია, უფლებადამცველები და საერთაშორისო მექანიზმები მიუთითებენ.
ანგარიშის სიმწვავეს ადასტურებს ექსპერტის მიერ გაცემული რეკომენდაციებიც, რომლებიც, ფაქტობრივად, ყველა მნიშვნელოვანი საერთაშორისო-სამართლებრივი მექანიზმის გააქტიურებას შეეხება. სახელმწიფოებისთვის მიცემული რეკომენდაციები, რომლებიც სრულად მოიცავს პასუხისმგებლობის როგორც ეროვნულ, ისე საერთაშორისო საშუალებებს, კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს ქვეყანაში არსებული მდგომარეობის განსაკუთრებულ სიმძიმეს და საერთაშორისო საზოგადოების მაქსიმალური ჩართულობის აუცილებლობას.
საია გთავაზობთ მოსკოვის მექანიზმის ანგარიშის მიმოხილვას, რომელშიც გაანალიზებულია სხვადასხვა მიმართულებით გამოკვეთილი პრობლემები, მნიშვნელოვანი რეკომენდაციები და მათში დასახელებული საერთაშორისო თუ ეროვნული მექანიზმების არსი.
1. რა არის ეუთოს მოსკოვის მექანიზმი?
„მოსკოვის მექანიზმი” (ეუთოს ადამიანური განზომილების მექანიზმი) საშუალებას იძლევა, ეუთოს წევრ სახელმწიფოში ჩატარდეს ფაქტების დამდგენი მისია დამოუკიდებელი ექსპერტ(ებ)ის (მომხსენებლ(ებ)ის) მიერ. მოსკოვის მექანიზმის გააქტიურება ხდება იმ შემთხვევაში, თუ ერთი სახელმწიფო, მინიმუმ ცხრა სხვა სახელმწიფოს მხარდაჭერით, მიიჩნევს, რომ ეუთოს წევრ კონკრეტულ სახელმწიფოში ადამიანის უფლებებთან დაკავშირებული ვალდებულებების შესრულების კუთხით განსაკუთრებით სერიოზული საფრთხე წარმოიშვა. 2
საქართველოსთან დაკავშირებით მოსკოვის მექანიზმი 2026 წლის 29 იანვარს ეუთოს 23-მა წევრმა სახელმწიფომ აამოქმედა. 3
მოსკოვის მექანიზმის ფარგლებში მიღებული რეკომენდაციები სახელმწიფოებისთვის შესასრულებლად სავალდებულო არ არის, თუმცა ისინი მაღალი რეპუტაციით სარგებლობს და ეუთოს წევრ სახელმწიფოებს საშუალებას აძლევს, ადამიანის უფლებების კუთხით არსებულ გამოწვევებზე თავიანთი რეაქცია ფაქტებსა და ექსპერტულ შეფასებებზე დააფუძნონ.
2. წამება და არაადამიანური მოპყრობა
ანგარიშის მიხედვით, მომხსენებელმა ბევრი პირისგან მიიღო ჩვენება სავარაუდო წამებისა და არაადამიანური მოპყრობის შესახებ. მიუხედავად იმისა, რომ მომხსენებელს არ შეუძლია მათი სიზუსტის შესახებ დასკვნების გაკეთება, იგი ხაზს უსვამს მიღებული ინფორმაციის მოცულობას და თანმიმდევრულობას. იმავდროულად, აღნიშნავს, რომ ზოგჯერ წამების შესახებ მიღებულ ინფორმაციას თან ახლდა ფოტო-ვიდეო მასალა და სამედიცინო დოკუმენტაცია. ეს ჩვენებები სახელმწიფოს წარმომადგენლების მიერ ქცევის გარკვეულ მოდელებზე მიუთითებს, რაც, ასევე, დასტურდება სამოქალაქო საზოგადოების მიერ წარმოებული დოკუმენტირებით. ანგარიშის მიხედვით, მომხსენებელმა არასათანადო მოპყრობის მძიმე შემთხვევების შესახებ ინფორმაცია სახალხო დამცველისგანაც მიიღო. რეპორტიორის თანახმად, ეს მასალები prima facie წამების ყველა მახასიათებელს შეიცავს. 4
ანგარიშში არასარწმუნოდ არის მიჩნეული შინაგან საქმეთა სამინისტროს მტკიცება, რომ დემონსტრანტების წინააღმდეგ გამოყენებული ძალა აუცილებელი და პროპორციული იყო. ასევე მითითებულია, რომ აქციის მონაწილეთა უმრავლესობა იყო მშვიდობიანი, ხოლო აქციები არ შეიცავდა სახელმწიფო გადატრიალების ორგანიზებული მცდელობის მახასიათებლებს, რასაც ცალკეული ადამიანების ძალადობრივი ქმედებები ვერ ცვლის. 5
ანგარიშში ასევე ყურადღება გამახვილებულია საპოლიციო ძალადობის გამოუძიებლობაზე. მომხსენებლის თანახმად, მიუხედავად იმისა, რომ ის მოკლებულია საგამოძიებო მოქმედებების შეფასების შესაძლებლობას, სავარაუდოა, რომ გამოძიება ეფექტიანი არ არის და საქართველო, სავარაუდოდ, წამების აკრძალვის პროცედურულ ნაწილს არღვევს. 6
ანგარიშში წარმოდგენილი რეკომენდაციები კიდევ ერთხელ ადასტურებს წამებისა და არასათანადო მოპყრობის სიმწვავეს. გარდა უშუალოდ სახელმწიფოს მისამართით გაცემული რეკომენდაციებისა, რომლებიც არასათანადო მოპყრობისგან თავის შეკავებას და მათ გამოძიებას შეეხება, 7 ასევე საყურადღებოა საერთაშორისო საზოგადოებისა და ეუთოს სხვა წევრების მიმართ გაცემული რეკომენდაციები.
ანგარიში მოუწოდებს საერთაშორისო საზოგადოებას, განიხილონ წამებასა და არაადამიანურ მოპყრობაზე პასუხისმგებელი თანამდებობის პირებისა და მათი ზემდგომების მიმართ უნივერსალური იურისდიქციის გამოყენება („განიხილოს წამების, არაადამიანური მოპყრობისა და ამაზე პასუხისმგებელი ხელმძღვანელი პირების მართლმსაჯულების წინაშე წარდგენა ეროვნულ სასამართლოებში, სადაც ეს შესაძლებელია, მათ შორის, უნივერსალური იურისდიქციის გამოყენებით.”). 8 უნივერსალური იურისდიქცია გულისხმობს ეროვნული სასამართლო სისტემების უფლებამოსილებას, გამოიძიონ და სისხლისსამართლებრივი დევნა აწარმოონ საერთაშორისო სამართლის განსაკუთრებით მძიმე დარღვევებზე პასუხისმგებელ პირთა მიმართ, მიუხედავად იმისა, სად ჩაიდინეს მათ დანაშაული და რომელი ქვეყნის მოქალაქეები არიან ისინი ან დაზარალებულები. 9 უნივერსალურ იურისდიქციის შესაძლო გამოყენებაზე მითითება განსაკუთრებით აშკარას ხდის დარღვევათა სიმძიმესა და მასშტაბს.
რეკომენდაციები მიემართება ასევე წამებისა და სხვა სახის სასტიკი, არაადამიანური ან ღირსების შემლახველი მოპყრობის და დასჯის წინააღმდეგ გაეროს კონვენციის (CAT) მონაწილე სახელმწიფოებს, გაეროს წამების წინააღმდეგ კომიტეტს და გაეროს წამების პრევენციის ქვეკომიტეტს (SPT).
ამ რეკომენდაციების მიხედვით, CAT-ის წევრმა სახელმწიფოებმა „შესაძლოა, განიხილონ სახელმწიფოთაშორისი შეტყობინების წარდგენა წამების წინააღმდეგ ბრძოლის კომიტეტში.” 10 ეს მექანიზმი გულისხმობს CAT-ის წევრი სახელმწიფოს მიერ წამების წინააღმდეგ კომიტეტისთვის კომუნიკაციის წარდგენას, რომელიც სხვა სახელმწიფოს მიერ კონვენციის ვალდებულებების დარღვევას შეეხება (CAT-ის 21-ე მუხლი). მსგავსი ტიპის კომუნიკაციები უკიდურესად იშვიათია 11 და მასზე მითითება მოსკოვის მექანიზმის მიგნებების კრიტიკულ შინაარსს კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს.
რეკომენდაციების მიხედვით, CAT-ის „წევრმა სახელმწიფოებმა, შესაძლოა, განიხილონ სარჩელის წარდგენა მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოში”. 12 მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლო (ICJ) გაეროს მთავარი სასამართლო ორგანოა. 13 გარკვეულ შემთხვევებში, წამებისა და სხვა სახის სასტიკი, არაადამიანური ან ღირსების შემლახველი მოპყრობის და დასჯის წინააღმდეგ გაეროს კონვენციის (CAT) საფუძველზე სახელმწიფოთა შორის დავა, შესაძლოა, ICJ-მ განიხილოს. CAT-ის 30-ე მუხლის მიხედვით, ნებისმიერი დავა ორ ან მეტ სახელმწიფოს შორის კონვენციის ინტერპრეტაციასა ან გამოყენებასთან დაკავშირებით, რომლის მოგვარებაც ვერ ხერხდება მოლაპარაკების გზით, ერთ-ერთი მათგანის მოთხოვნით, განსახილველად გადაეცემა არბიტრაჟს. თუ ამ მოთხოვნის თარიღიდან ექვსი თვის განმავლობაში მხარეები ვერ შეძლებენ შეთანხმებას არბიტრაჟის ორგანიზების თაობაზე, ნებისმიერ ამ მხარეს შეუძლია, დავა განსახილველად გადასცეს მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს, სასამართლოს სტატუტის მიხედვით გაკეთებული მოთხოვნის მეშვეობით.
ანგარიშის მიხედვით, წამების წინააღმდეგ კომიტეტმა და წამების პრევენციის ქვეკომიტეტმა (SPT) განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაუთმონ საქართველოში არსებულ ვითარებას. 14 ორივე ეს მექანიზმი გაეროს სახელშეკრულებო ორგანოა, რომლებიც, წამების წინააღმდეგ კონვენციის (CAT) და მისი დამატებითი ოქმის შესაბამისად, ზედამხედველობენ სახელმწიფოთა მიერ კონვენციით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას. 15
საყურადღებოა, ასევე რომის სტატუტის მონაწილე ქვეყნებისადმი გაცემული რეკომენდაცია, რომლის მიხედვითაც, რომის სტატუტის წევრმა სახელმწიფოებმა, შესაძლოა, განიხილონ საქართველოში არსებული ვითარების გადაცემა სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოსთვის, პოლიტიკური დევნის, წამებისა და სხვა არაადამიანური ქმედებების მზარდი რაოდენობის გათვალისწინებით. 16 სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო (ჰააგის სასამართლო) ასამართლებს ადამიანებს უმძიმესი საერთაშორისო სამართლებრივი დანაშაულების ჩადენისთვის, მათ შორის, ადამიანურობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულისთვის. 17 რომი სტატუტის მიხედვით, ადამიანურობის წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაული გულისხმობს სამოქალაქო მოსახლეობის წინააღმდეგ ფართომასშტაბიანი ან სისტემატური თავდასხმის ფარგლებში ჩადენილ ისეთ ქმედებებს, როგორებიცაა (მათ შორის) წამება და მსგავსი ხასიათის სხვა არაადამიანური მოპყრობა, რომლებიც განზრახ იწვევს მძიმე ტანჯვას, სხეულის, მენტალური ან ფიზიკური ჯანმრთელობის სერიოზულ დაზიანებას (იხილეთ რომის სტატუტი, მუხლი 7).
2024 წლის საპროტესტო აქციებზე ქიმიური საშუალებების გამოყენების კონტექსტში, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რეკომენდაცია, რომლის მიხედვითაც „1992 წლის ქიმიური იარაღის კონვენციის წევრმა სახელმწიფოებმა, შესაძლოა, განიხილონ ქიმიური იარაღის აკრძალვის ორგანიზაციის (OPCW) აღმასრულებელი საბჭოსთვის მიმართვა, რათა 1992 წლის ქიმიური იარაღის კონვენციის მე-9 მუხლის შესაბამისად მოხდეს საქართველოს ხელისუფლების მიერ ქიმიური იარაღის სავარაუდო გამოყენების ფაქტების დაზუსტება.” 18 აღნიშნული კონვენციის მე-9 მუხლი კონსულტაციებს, თანამშრომლობას და ფაქტების დადგენას შეეხება. ამ მუხლის მიხედვით, ნებისმიერ მონაწილე სახელმწიფოს უფლება აქვს, აღმასრულებელ საბჭოს სთხოვოს დახმარება ნებისმიერ სიტუაციაში გარკვევაში, რომელიც შეიძლება მიჩნეული იყოს ბუნდოვნად ან რომელიც წარმოშობს შეშფოთებას სხვა მონაწილე სახელმწიფოს მიერ წინამდებარე კონვენციის შეუსრულებლობასთან დაკავშირებით. ასევე, ნებისმიერ მონაწილე სახელმწიფოს უფლება აქვს, აღმასრულებელ საბჭოს სთხოვოს, სხვა მონაწილე სახელმწიფოსგან მოიპოვოს განმარტება ნებისმიერ სიტუაციაზე, რომელიც შეიძლება მიჩნეული იყოს ბუნდოვნად ან რომელიც წარმოშობს შეშფოთებას წინამდებარე კონვენციის შეუსრულებლობასთან დაკავშირებით.
ანგარიში ასევე მოუწოდებს საერთაშორისო საზოგადოებას, „უზრუნველყოს იმ პირთა დაცვა და დახმარება, რომლებსაც ქვეყნის დატოვება მოუწიათ, მათ შორის, შესაბამისი საერთაშორისო დაცვის მინიჭების გზით, ასევე ადამიანის უფლებების დარღვევებთან დაკავშირებული დაზიანებებისა და ტრავმების მკურნალობის გზით.” 19 აღნიშნული რეკომენდაცია აჩვენებს წამებისა და სისტემური უფლებადარღვევების მძიმე და სამწუხარო შედეგებს, მათ შორის, ტრავმების მკურნალობისა და რეაბილიტაციის საჭიროებას და მიანიშნებს იძულებითი ემიგრაციის პრობლემაზე, რაც, როგორც წესი, საქართველოში არსებულ რეპრესიულ გარემოს კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს.
3. შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლება
ანგარიშში ყურადღება გამახვილებულია შეკრებისა და გამოხატვის თავისუფლების კუთხით არსებულ მძიმე მდგომარეობაზე. კრიტიკულად არის შეფასებული შეკრების თავისუფლების წინააღმდეგ გადადგმული ნაბიჯები, მათ შორის, არაპროპორციულად მაღალი სანქციების დაწესება, ადმინისტრაციული პატიმრობის ალტერნატიული სანქციის არარსებობა საპროტესტო გამოხატვასთან დაკავშირებული გარკვეული სამართალდარღვევებისთვის, სახის დაფარვის ბლანკეტური აკრძალვა და სხვა შეზღუდვები. ანგარიში სახელმწიფოს მათი გაუქმებისკენ მოუწოდებს. 20
ანგარიშში ასევე გაკრიტიკებულია გამოხატვის თავისუფლების კუთხით არსებული მდგომარეობა, მათ შორის, მედიაგარემოს მკვეთრი გაუარესება, მაუწყებლობის შესახებ კანონში შეტანილი ცვლილებები. მომხსენებელი ასევე ყურადღებას ამახვილებს ჟურნალისტებზე ფიზიკური თავდასხმის შემთხვევებზე. 21 ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ცილისწამებასთან დაკავშირებული საკანონმდებლო ცვლილებები გამოხატვის თავისუფლების დაზიანების და მსუსხავი ეფექტის შექმნის მაღალ რისკს შეიცავს. 22
ანგარიში ასევე უარყოფითად აფასებს ე.წ. ოჯახური ღირებულებების შესახებ ანტი-ლგბტქ კანონს. მას, მათ შორის, გამოხატვის, შეკრების და გაერთიანების თავისუფლებებთან შეუსაბამოდ მიიჩნევს და სახელმწიფოს მისი გაუქმებისკენ მოუწოდებს.23
4. გაერთიანების თავისუფლება
ანგარიში იზიარებს რუსული კანონის, ე.წ. ფარასა და გრანტების შესახებ კანონში შეტანილი ცვლილებების შესახებ ვენეციის კომისიისა და ეუთო/ODIHR-ის მიერ აქამდე გაკეთებულ კრიტიკულ შეფასებებს და ადამიანის უფლებებთან მათ შეუსაბამობაზე ცალსახად მიუთითებს. ანგარიშში, გარდა გაერთიანების თავისუფლებისა, საუბარია ამ კანონების უარყოფით გავლენაზე სხვა ძირითად უფლებებსა და თავისუფლებებზე და სახელმწიფოს მათი გაუქმებისკენ მოუწოდებს. 24
5. სისხლის სამართლის მართლმსაჯულება და თავისუფლების უფლება
ანგარიში ყურადღებას ამახვილებს სისხლის სამართლის გამოყენების შერჩევით და ზოგჯერ თვითნებურ პრაქტიკაზე, რომლის მიზანია განსხვავებული აზრის ჩახშობა. ამასთანავე, ეს პრაქტიკა განსაკუთრებით მსუსხავ ეფექტს ქმნის იმ ადამიანებისთვის, რომლებიც ხელისუფლების პოლიტიკას არ ეთანხმებიან. 25 ანგარიში სახელმწიფოს მოუწოდებს, დაუყოვნებლივ და უპირობოდ გათავისუფლდეს პოლიტიკური მიზეზებით დაკავებული ყველა პატიმარი, განსაკუთრებით, ოპოზიციის წევრები და მომავალში თავიდან იყოს არიდებული პოლიტიკური მიზეზებით მათი დაკავება. ანგარიში ასევე მოუწოდებს სახელმწიფოს, დაუყოვნებლივ გათავისუფლდნენ ჟურნალისტები და საჯარო დებატების სხვა მონაწილეები, რომლებიც დააკავეს გამოხატვის თავისუფლების განხორციელებისთვის. თავიდან იყოს არიდებული მომავალში მსგავს გარემოებებში დაკავება. 26
6. სასამართლოების დამოუკიდებლობა
ანგარიშში არსებული რეკომენდაციების მიხედვით, სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს სასამართლოს დამოუკიდებლობა და პატივი სცეს მას, მათ შორის, განსაკუთრებით, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს შესაბამისი რეფორმის გზით. 27 გარდა ამისა, უზრუნველყოფილი უნდა იყოს სასამართლო პროცესების სათანადო გამჭვირვალობა. 28
დოკუმენტის მიხედვით, თანმიმდევრული რეფორმებისა და მათ მიმართ არსებული კრიტიკის ანალიზიდან გამომდინარე, შეიძლება გაკეთდეს დასკვნა, რომ საქართველოში სასამართლოს დამოუკიდებლობასთან დაკავშირებული პრობლემების ძირითადი მიზეზი სისტემური კონტროლია, რომელსაც იუსტიციის უმაღლესი საბჭო ახორციელებს. 29 საბჭოს აქვს ფართო უფლებამოსილებები ინდივიდუალურ მოსამართლეებთან მიმართებით, მათ შორის, მათი დანიშვნის (უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების ჩათვლით), დაწინაურების, მივლინებისა და დისციპლინური წარმოების საკითხებში. 30 დოკუმენტი ეყრდნობა ვენეციის კომისიის მოსაზრებას, რომელიც მიუთითებს, რომ საბჭოს მიმართ კვლავ არსებობს მუდმივი ბრალდებები კორპორატივიზმის არსებობის შესახებ.31
გარდა ამისა, მომხსენებლის აზრით, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს ფართო უფლებამოსილებები, მისი საქმიანობის გაუმჭვირვალობა, ასევე, საზოგადოებაში არსებული აღქმა, რომ იგი კონტროლდება და იმართება სასამართლო სისტემის შიგნით არსებული გავლენიანი ჯგუფის მიერ, საქართველოში სამართლიანი სასამართლოს უფლების მიმართ გარკვეულ გამოწვევებს წარმოშობს. 32 მომხსენებელი ხაზგასმით საუბრობს საქართველოს სასამართლო სისტემის წინაშე არსებულ სისტემურ გამოწვევებზე, რომლებიც ამ მანდატით გათვალისწინებულ პერიოდში არ გამოსწორებულა. პირიქით, იუსტიციის უმაღლესი საბჭოსა და საერთო სასამართლოების გამჭვირვალობის ხარისხის გაუარესებამ ეს გამოწვევები მხოლოდ გაამწვავა. 33
7. თავისუფალი არჩევნები და პოლიტიკური პლურალიზმი
ანგარიშის მიხედვით, საქართველოში მზარდ პრობლემას განეკუთვნება პოლიტიკური პლურალიზმის სისტემური აღმოფხვრა, რაც ოპოზიციის განადგურებასა და კრიტიკული სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციების წინააღმდეგ მიმართულ პოლიტიკაში გამოიხატება. 34 სწორედ ამ კონტექსტში დოკუმენტში ჩნდება ტერმინი „სახელმწიფოს მიტაცება“ (State capture), რომლითაც აღწერილია მმართველი პარტიის მიერ სახელმწიფო ინსტიტუტებზე კონტროლის დამყარება. ანგარიშის მიხედვით, ასეთი კონტროლი შესაძლებელს ხდის კანონმდებლობის სწრაფად შეცვლასა და სახელმწიფო ინსტიტუტების გამოყენებას პოლიტიკური ოპონენტების წინააღმდეგ. 35
დოკუმენტში ჩამოთვლილია რამდენიმე მექანიზმი, რომელთა საშუალებითაც, მომხსენებლის შეფასებით, ხდება ოპოზიციის სისტემური დასუსტება, მათ შორისაა: პოლიტიკური პარტიების აკრძალვასთან დაკავშირებით გადადგმული ნაბიჯები, ოპოზიციის ლიდერების წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი საქმეების წარმოება, ოპოზიციის წარმომადგენლების წინააღმდეგ ძალადობის ფაქტებზე სახელმწიფო აპარატის არასათანადო რეაგირება, ასევე, მედიაში წარმოებული დისკრედიტაციის კამპანიები და დაშინების რიტორიკა. 36 ანგარიში ხელისუფლებას მოუწოდებს, თავი შეიკავოს ოპოზიციის დისკრედიტაციისა და დაშინების კამპანიისა და საკონსტიტუციო სასამართლოში პოლიტიკური პარტიების აკრძალვის პროცედურების თვითნებური დაწყებისგან. 37
ამასთანავე, ანგარიშის მიხედვით, 2024 და 2025 წლების არჩევნების მიმდინარეობისას გამოვლენილი დარღვევების კონტექსტში, მნიშვნელოვანია შემდეგი რეკომენდაციების გათვალისწინება:
უნდა ჩატარდეს დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი გამოძიება საარჩევნო დარღვევებთან დაკავშირებულ ყველა ბრალდებაზე.
უნდა განხორციელდეს არჩევნების ორგანიზებისთვის აუცილებელი ცვლილებები ეუთოს დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა ოფისის (ODIHR) რეკომენდაციების შესაბამისად, რომლებიც ასახულია 2024 წლის საპარლამენტო არჩევნების შესახებ მომზადებულ ანგარიშში.
მომავალ არჩევნებზე დასასწრებად მოწვეულნი უნდა იყვნენ გარე დამკვირვებლები (კონკრეტულად, ეუთო/ODIHR-ის მისია). მოწვევა უნდა გაიგზავნოს საკმარისი დროით ადრე, რათა მისიამ შეძლოს სადამკვირვებლო პროცესის სრულფასოვნად წარმართვა.
შეჯამება
როგორც ზემოთ მოცემული მიმოხილვა ცხადყოფს, ანგარიშის მიხედვით, საქართველოში ადამიანის უფლებების კუთხით არსებული მდგომარეობა მრავალი მიმართულებით ქმნის შეშფოთების საფუძველს და საერთაშორისო საზოგადოებისგან აქტიურ მონიტორინგს საჭიროებს. ამის ილუსტრაცია არის რეკომენდაცია, რომელიც გაეროს სპეციალურ პროცედურებს მიემართება.
რეკომენდაცია მოუწოდებს საერთაშორისო საზოგადოებას, „ხელი შეუწყოს გაეროს სპეციალური პროცედურების ჩართვას ადამიანის უფლებათა დაცვასა და პოპულარიზაციაში, განიხილოს საქართველოში გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის ოფისის შექმნა. გაეროს სპეციალურ პროცედურებსა და ადამიანის უფლებათა საბჭოს სხვა მექანიზმებს შორის, განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაეთმოს შემდეგს:
ა. თვითნებური დაკავების საკითხებზე მომუშავე სამუშაო ჯგუფს (WGAD) - რაც განსაკუთრებით სასარგებლოა, რადგან არ არსებობს ეროვნული სამართლებრივი დაცვის საშუალებების ამოწურვის მოთხოვნა;
ბ. სპეციალურ მომხსენებელს წამებისა და სხვა არასათანადო მოპყრობის საკითხებში;
გ. სპეციალურ მომხსენებელს აზრისა და გამოხატვის თავისუფლების დაცვის საკითხებში;
დ. სპეციალურ მომხსენებელს მშვიდობიანი შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლებების საკითხებში;
ე. სპეციალურ მომხსენებელს უფლებადამცველთა მდგომარეობის შესახებ;
ვ. სპეციალურ მომხსენებელს მოსამართლეთა და იურისტთა დამოუკიდებლობის საკითხებში;
ზ. სპეციალურ მომხსენებელს იძულებით გადაადგილებულ პირთა უფლებების შესახებ;
თ. სპეციალურ მომხსენებელს უმცირესობათა საკითხებში;
ი. სპეციალურ მომხსენებელს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლების შესახებ;
კ. დამოუკიდებელ ექსპერტს სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტობის ნიშნით ძალადობისა და დისკრიმინაციისგან დაცვის საკითხებში;
ლ. სპეციალურ მომხსენებელს ქალთა და გოგონათა მიმართ ძალადობის, მისი მიზეზებისა და შედეგების შესახებ;
მ. ქალთა და გოგონათა მიმართ დისკრიმინაციის საკითხებზე მომუშავე სამუშაო ჯგუფს“.
ეს რეკომენდაცია, თავის მხრივ, გაეროს სპეციალური პროცედურების საკმაოდ ფართო სპექტრს მოიაზრებს იმ მექანიზმთა შორის, რომელთა მანდატიც, საქართველოში არსებული მდგომარეობიდან გამომდინარე, განსაკუთრებულად რელევანტურია. აღნიშნული გამოწვეულია საქართველოში ადამიანის უფლებათა პრობლემების კომპლექსურობით და მრავალი მიმართულებით მდგომარეობის მკვეთრი გაუარესებით.
საერთაშორისო ზედამხედველობის ან/და პასუხისმგებლობის მექანიზმებზე ამგვარი ფართო მითითება რეკომენდაციებში (რომელთა დიდი ნაწილიც ამ მიმოხილვაში არის შესული), ქვეყნის შიგნით არსებული სიტუაციის სიმწვავის გარდა, ასევე, შესაძლოა, იყოს იმის ინდიკატორი, რომ ეროვნულ დონეზე დემოკრატიის, ადამიანის უფლებების დაცვის, სასამართლოს ინსტიტუციური ჩარჩოს მოშლის და სახელმწიფოს სრული მიტაცების პირობებში, საერთაშორისო ინსტრუმენტებს განსაკუთრებით დიდი მნიშვნელობა ენიჭება.
იხილეთ რეკომენდაციების თარგმანი ქართულად
1 ანგარიში იხილეთ ბმულზე: https://odihr.osce.org/news/odihr/662728.
2 https://odihr.osce.org/odihr/20066.
3 https://odihr.osce.org/news/odihr/661963.
4 იხილეთ ანგარიში, პარ. 172-173.
5 იხილეთ ანგარიში, პარ. 174-178.
6 იხილეთ ანგარიში, პარ. 181-188.
7 იხილეთ ანგარიში, გვ. 7.
8 იხილეთ ანგარიში, გვ. 10.
9 https://www.hrw.org/topic/international-justice/universal-jurisdiction.
10 იხილეთ ანგარიში, გვ. 11.
11 https://www.omct.org/en/what-we-do/committee-against-torture.
12 იხილეთ ანგარიში გვ 11.
13 https://www.icj-cij.org/court.
14 იხილეთ ანგარიში გვ 11.
15 https://www.ohchr.org/en/treaty-bodies/cat; https://www.ohchr.org/en/treaty-bodies/spt.
16 იხილეთ ანგარიში, გვ. 11.
17 https://www.icc-cpi.int/about/the-court.
18 იხილეთ ანგარიში, გვ. 10.
19 იხილეთ ანგარიში, გვ. 10.
20 იხილეთ ანგარიში, გვ. 8, ასევე, პარ. 224-227.
21 იხილეთ ანგარიში, პარ. 236-244.
22 იხილეთ ანგარიში, პარ. 224.
23 იხილეთ ანგარიში, გვ. 6, ასევე, პარ. 212-223.
24 იხილეთ ანგარიში, გვ. 6, ასევე, პარ. 191-211.
25 იხილეთ ანგარიში, პარ. 232, 233.
26 იხილეთ ანგარიში, გვ. 7.
27 იხილეთ ანგარიში, გვ. 8.
28 იქვე.
29 იხილეთ ანგარიში პარ. 105.
30 იქვე.
31 იქვე.
32 იხილეთ ანგარიში, პარ. 288.
33 იხილეთ ანგარიში, პარ. 290.
34 იხილეთ ანგარიში, პარ. 298.
35 იხილეთ ანგარიში, პარ. 299.
36 იხილეთ ანგარიში, პარ. 299–300.
37 იხილეთ ანგარიში, პარ. 300.
გააზიარე:
